Si të komunikoni me fëmijën tuaj nga 0 deri në 2 vjeç

Shumë prindër mendojnë se komunikimi me fëmijën fillon kur ai thotë fjalët e para.

Në të vërtetë, komunikimi fillon që nga ditët e para të jetës.

Para se një foshnjë të mund të thotë “mama”, “baba” apo të kërkojë diçka me fjalë, ajo komunikon përmes:

• të qarit;

• shikimit;

• lëvizjeve;

• buzëqeshjes;

• tingujve;

• gjesteve;

• reagimit ndaj zërit.

Për prindin, një nga gjërat më të rëndësishme gjatë dy viteve të para është të mësojë t’i vërejë këto sinjale dhe t’u përgjigjet në mënyrë të qetë dhe të vazhdueshme.

Nuk është e nevojshme të bëni aktivitete të komplikuara.

Bisedat e zakonshme gjatë ushqimit, ndërrimit, lojës dhe shëtitjes janë ndër mënyrat më të mira për ta ndihmuar fëmijën të dëgjojë dhe të mësojë gjuhën.

Komunikimi nga 0 deri në 3 muaj

Në muajt e parë, foshnja nuk i kupton fjalët në mënyrën si i kupton një fëmijë më i madh.

Por ajo fillon të njohë:

• zërin e prindit;

• tonin;

• ritmin e të folurit;

• fytyrën;

• mënyrën se si reagoni ndaj saj.

Prandaj, flisni me foshnjën edhe kur mendoni se nuk ju kupton.

Mund të thoni gjëra shumë të thjeshta:

“Po të ndërroj pelenën.”

“Tani do të hamë.”

“Mami është këtu.”

“Po të marr në krah.”

Këto fjali mund të duken të zakonshme, por fëmija po dëgjon vazhdimisht modele të gjuhës.

Përdorni kontaktin me sy

Kur foshnja është zgjuar dhe e qetë, afroheni fytyrën në një distancë të rehatshme dhe shikojeni.

Flisni ngadalë.

Buzëqeshni.

Prisni pak për reagimin e saj.

Edhe një lëvizje e vogël, një buzëqeshje ose një tingull mund të jetë pjesë e komunikimit.

Komunikimi nuk duhet të jetë vetëm prindi duke folur.

Edhe në këtë moshë mund të krijoni diçka të ngjashme me një “bisedë”.

Ju flisni.

Prisni.

Foshnja bën një tingull ose lëvizje.

Ju reagoni përsëri.

Reagoni ndaj të qarit

E qara është një nga mënyrat kryesore të komunikimit në muajt e parë.

Foshnja mund të qajë sepse:

• është e uritur;

• është e lodhur;

• ka nevojë për ndërrim;

• ka shumë stimulim;

• dëshiron kontakt;

• nuk ndihet rehat.

Me kalimin e kohës, prindi fillon t’i njohë më mirë këto sinjale.

Kur reagoni me qetësi, ju po i tregoni fëmijës se komunikimi i tij ka kuptim dhe se dikush po e dëgjon.

Komunikimi nga 3 deri në 6 muaj

Në këtë periudhë, shumë foshnja fillojnë të jenë më aktive në komunikim.

Mund të:

• buzëqeshin më shumë;

• bëjnë tinguj;

• reagojnë ndaj zërit;

• kthejnë kokën;

• përpiqen të imitojnë tinguj;

• shprehin entuziazëm me lëvizje.

Kjo është një kohë shumë e mirë për të folur edhe më shumë me fëmijën.

Imitoni tingujt e foshnjës

Nëse foshnja thotë një tingull si:

“aaa”

ose

“ooo”

mund ta përsërisni.

Më pas prisni.

Kjo mund ta inkurajojë fëmijën ta vazhdojë “bisedën”.

Për një të rritur mund të duket si lojë e thjeshtë, por për foshnjën është një formë e hershme komunikimi.

Përshkruani çfarë po bëni

Gjatë ditës, tregojini me fjalë çfarë po ndodh.

Për shembull:

“Po ta vesh bluzën.”

“Po e hapim derën.”

“Shiko, po bie shi.”

“Ja ku është topi.”

“Po shkojmë jashtë.”

Nuk është e nevojshme të përdorni fjali të komplikuara.

Fjalët e thjeshta, të përsëritura në kontekst, janë shumë të dobishme.

Komunikimi nga 6 deri në 9 muaj

Rreth kësaj periudhe, shumë fëmijë fillojnë të eksperimentojnë më shumë me tinguj.

Mund të dëgjoni kombinime si:

“ba-ba”

“ma-ma”

“da-da”

Këto jo gjithmonë përdoren me kuptimin që të rriturit u japin, por janë pjesë e rëndësishme e zhvillimit të të folurit.

Emërtoni gjërat që fëmija sheh

Kur fëmija shikon ose prek diçka, emërtojeni.

Për shembull:

“Top.”

“Qen.”

“Ujë.”

“Lugë.”

“Dritë.”

Në vend që të përpiqeni ta mësoni fjalën si një mësim formal, përdoreni gjatë situatës së zakonshme.

Nëse fëmija mban topin, është moment i mirë për të thënë:

“Po, topi.”

Përdorni gjeste

Gjuhës nuk i përkasin vetëm fjalët.

Gjeste si:

• përshëndetja me dorë;

• tregimi me gisht;

• tundja e kokës;

• hapja e krahëve;

mund ta ndihmojnë fëmijën të lidhë lëvizjen me kuptimin.

Mund të thoni:

“Mirupafshim”

ndërsa tundni dorën.

Me përsëritje, fëmija mund të fillojë ta imitojë.

Lexoni libra të thjeshtë

Nuk ka nevojë që fëmija të kuptojë gjithë historinë.

Librat me:

• fotografi të mëdha;

• kafshë;

• fytyra;

• objekte të përditshme;

janë shumë të përshtatshëm.

Mund të tregoni fotografinë dhe të thoni:

“Ky është qeni.”

“Ku është topi?”

Edhe nëse fëmija nuk përgjigjet, ai po dëgjon.

Komunikimi nga 9 deri në 12 muaj

Në fund të vitit të parë, komunikimi mund të bëhet më i qëllimshëm.

Fëmija mund të fillojë:

• të tregojë gjëra;

• të shikojë drejt një objekti;

• të përdorë gjeste;

• të reagojë ndaj emrit;

• të kuptojë disa fjalë të zakonshme.

Mund të kuptojë fjalë të tilla si:

“jo”

“eja”

“mama”

“baba”

“top”

edhe nëse nuk mund t’i thotë ende vetë.

Ndiqni interesin e fëmijës

Nëse fëmija po shikon një mace jashtë dritares, nuk është gjithmonë e nevojshme ta largoni vëmendjen drejt diçkaje tjetër.

Përdorni atë që po e intereson.

“Po, është maca.”

“Maca po ecën.”

“Shiko macen.”

Kur flisni për diçka që fëmija tashmë po shikon, është më e lehtë për të ta lidhë fjalën me objektin.

Mos e testoni vazhdimisht

Ka ndryshim mes komunikimit dhe testimit.

Nëse gjatë gjithë kohës pyesni:

“Çka është kjo?”

“Thuaj mama.”

“Thuaj top.”

“Ku është hunda?”

fëmija mund të mos e përjetojë më komunikimin si diçka natyrale.

Pyetjet janë të dobishme, por duhet të kombinohen me komente të thjeshta.

Për shembull, në vend të:

“Çka është kjo?”

mund të thoni:

“Ky është një top i kuq.”

Komunikimi nga 12 deri në 18 muaj

Pas moshës një vjeçare, shumë fëmijë fillojnë të kuptojnë gjithnjë e më shumë fjalë.

Disa fillojnë të përdorin fjalët e para, ndërsa të tjerë mund të komunikojnë më shumë me gjeste.

Ritmi i zhvillimit ndryshon nga një fëmijë te tjetri.

Në këtë periudhë, vazhdoni të përdorni fjali të shkurtra dhe të qarta.

Për shembull:

“Po hamë mollë.”

“Merre topin.”

“Babi erdhi.”

“Po hapim derën.”

Zgjeroni atë që thotë fëmija

Nëse fëmija thotë:

“Top”

mund t’i përgjigjeni:

“Po, topi i madh.”

Nëse thotë:

“Ujë”

mund të thoni:

“Po, do ujë.”

Kështu nuk po e korrigjoni në mënyrë të ashpër.

Thjesht po i jepni një version pak më të plotë të asaj që po përpiqet të thotë.

Jepini kohë për të reaguar

Të rriturit shpesh përgjigjen shumë shpejt në vend të fëmijës.

Nëse e pyesni:

“Do ujë?”

prisni disa sekonda.

Fëmija mund:

• të tregojë;

• të bëjë tingull;

• të thotë një fjalë;

• të tundë kokën.

Edhe këto janë përgjigje.

Mos prisni vetëm komunikim perfekt me fjalë.

Jepini zgjedhje të thjeshta

Në vend që të pyesni:

“Çfarë dëshiron?”

mund t’i tregoni dy opsione:

“Do banane apo mollë?”

“Do topin apo librin?”

Kjo mund ta bëjë më të lehtë për fëmijën të reagojë.

Komunikimi nga 18 deri në 24 muaj

Gjatë gjysmës së dytë të vitit të dytë, shumë fëmijë bëjnë përparim të dukshëm në gjuhë.

Ata mund të fillojnë:

• të përdorin më shumë fjalë;

• të emërtojnë persona dhe objekte;

• të kuptojnë udhëzime të thjeshta;

• të kombinojnë fjalë;

• të tregojnë më qartë çfarë duan.

Vazhdoni të flisni me fjali të thjeshta, por mund t’i zgjeroni pak.

Për shembull:

“Po shkojmë në park.”

“Topi është nën tavolinë.”

“Babi po e hap derën.”

Mos ia korrigjoni çdo fjalë

Fëmijët e vegjël shpesh shqiptojnë fjalët në mënyrë jo të plotë.

Nëse e kuptoni çfarë dëshiron të thotë, nuk është e nevojshme t’i thoni vazhdimisht:

“Jo, nuk thuhet ashtu.”

Më mirë mund ta përsërisni fjalën në formën e saktë.

Fëmija:

“Apa.”

Prindi:

“Po, ujë. Ja uji.”

Në këtë mënyrë, ai e dëgjon modelin e saktë pa e kthyer komunikimin në korrigjim të vazhdueshëm.

Flisni për atë që po ndodh tani

Fëmijët e vegjël e kanë më të lehtë të kuptojnë gjërat që janë para tyre.

Për shembull gjatë gatimit:

“Mami po pret bananen.”

“Bananë e verdhë.”

“Po e vendosim në pjatë.”

Gjatë veshjes:

“Kjo është bluza.”

“Po vendosim çorapet.”

Gjatë shëtitjes:

“Shiko autobusin.”

“Qeni po vrapon.”

Komunikimi mund të integrohet në çdo pjesë të ditës.

Këndoni këngë

Këngët e thjeshta me përsëritje mund të jenë një mënyrë shumë e mirë për të dëgjuar ritmin dhe fjalët.

Nëse kënga ka edhe lëvizje me duar, fëmija mund të përpiqet t’i imitojë.

Nuk ka rëndësi nëse nuk këndoni perfekt.

Për fëmijën, zëri dhe ndërveprimi me ju janë më të rëndësishëm.

Mos e lini televizorin të zëvendësojë bisedën

Fëmijët mund të dëgjojnë shumë fjalë nga një ekran, por komunikimi me një person është ndryshe.

Kur fëmija komunikon me prindin, prindi mund:

• të reagojë;

• të presë;

• të përgjigjet;

• të ndryshojë fjalët sipas situatës;

• të ndjekë interesin e fëmijës.

Ky ndërveprim është shumë më dinamik sesa dëgjimi pasiv.

Prandaj, biseda, loja dhe leximi së bashku duhet të kenë një rol të rëndësishëm në ditën e fëmijës.

Përdorni gjuhën që ju vjen më natyrshëm

Nëse në familjen tuaj fliten dy ose më shumë gjuhë, nuk duhet domosdoshmërisht të hiqni dorë nga njëra prej tyre nga frika se fëmija do të “ngatërrohet”.

Prindërit mund të flasin me fëmijën në gjuhët që përdorin natyrshëm në familje.

Më e rëndësishme është që fëmija të ketë komunikim të rregullt, të pasur dhe të drejtpërdrejtë.

Mos e krahasoni vazhdimisht me fëmijët e tjerë

Fëmijët nuk zhvillohen të gjithë në të njëjtën ditë ose muaj.

Një fëmijë mund të fillojë të përdorë fjalë më herët.

Një tjetër mund të ketë zhvillim më të shpejtë në lëvizje dhe pak më vonë në gjuhë.

Krahasimi i vazhdueshëm me:

“Fëmija i shoqes po flet më shumë”

ose

“Vëllai i tij në këtë moshë fliste më shumë”

nuk është gjithmonë i dobishëm.

Fokusohuni edhe te progresi i vetë fëmijës.

Komunikimi nuk është vetëm të folurit

Në dy vitet e para duhet të shikoni komunikimin më gjerë.

Fëmija mund të komunikojë duke:

• treguar me gisht;

• ju sjellë një objekt;

• ju parë në sy;

• bërë tinguj;

• tundur kokën;

• hapur krahët;

• qarë;

• buzëqeshur.

Kur reagoni ndaj këtyre përpjekjeve, ju po e inkurajoni komunikimin.

Çfarë mund të bëni çdo ditë?

Nuk keni nevojë për një program të veçantë.

Mund të krijoni shumë mundësi komunikimi gjatë rutinës normale.

Gjatë mëngjesit:

Tregoni çfarë po vishni dhe çfarë po hani.

Gjatë lojës:

Emërtoni lodrat, ngjyrat dhe veprimet.

Gjatë shëtitjes:

Flisni për makinat, kafshët, njerëzit dhe motin.

Gjatë ushqimit:

Emërtoni ushqimet dhe lejojeni fëmijën të tregojë çfarë dëshiron.

Para gjumit:

Lexoni një libër të shkurtër ose këndoni.

Mësimi i gjuhës nuk duhet të duket si mësim formal.

Në këtë moshë, pjesa më e madhe ndodh përmes jetës së përditshme.

Çfarë duhet të bëjë edhe dadoja?

Nëse fëmija kalon disa orë të ditës me një dado, komunikimi nuk duhet të ndalet kur prindi largohet.

Prindi mund t’i tregojë dados mënyrën se si dëshiron të komunikohet me fëmijën.

Për shembull, dadoja mund:

• t’i flasë gjatë aktiviteteve;

• të emërtojë objekte;

• të lexojë libra;

• të këndojë;

• të bëjë lojëra të thjeshta;

• të reagojë ndaj tingujve dhe gjesteve;

• të kufizojë përdorimin pasiv të ekraneve sipas rregullave të familjes.

Nëse prindi dhe dadoja përdorin një qasje të ngjashme, fëmija ka më shumë mundësi për komunikim gjatë gjithë ditës.

Kur duhet të kërkoni këshillë profesionale?

Zhvillimi ndryshon nga një fëmijë te tjetri dhe vetëm një profesionist mund ta vlerësojë një fëmijë individualisht.

Nëse keni shqetësime për:

• dëgjimin;

• reagimin ndaj zërit;

• kontaktin;

• humbjen e aftësive që fëmija i kishte më parë;

• komunikimin;

• zhvillimin e gjuhës;

diskutojini me pediatrin ose një profesionist të përshtatshëm të zhvillimit të fëmijës.

Është më mirë të bëni një pyetje sesa të qëndroni me shqetësim.

10 mënyra të thjeshta për të komunikuar më shumë me fëmijën

Në përditshmëri mund të mbani mend këto parime:

1. Flisni me fëmijën që nga lindja.

2. Shikojeni në sy kur komunikoni.

3. Reagoni ndaj tingujve dhe gjesteve.

4. Emërtoni gjërat që sheh.

5. Lexoni libra çdo ditë.

6. Këndoni dhe përdorni përsëritje.

7. Prisni që fëmija të reagojë.

8. Ndiqni interesin e tij.

9. Mos e korrigjoni vazhdimisht.

10. Bëjeni komunikimin pjesë të rutinës së përditshme.

Si mund t’ju ndihmojë NanoCare?

Kur kërkoni një dado për një fëmijë të vogël, nuk është e rëndësishme vetëm që personi të jetë i disponueshëm.

Mund të diskutoni edhe mënyrën se si dadoja:

• komunikon me fëmijët;

• organizon lojën;

• lexon libra;

• përdor aktivitete sipas moshës;

• respekton rutinën e familjes.

Përmes NanoCare mund të eksploroni profile të personave që ofrojnë kujdes për fëmijë dhe të diskutoni me ta rreth eksperiencës dhe mënyrës së kujdesit.

Prindi duhet gjithmonë të komunikojë qartë pritjet dhe të zgjedhë personin që i përshtatet më mirë familjes.

Përfundim

Komunikimi me fëmijën nuk fillon me fjalën e parë.

Ai fillon shumë më herët.

Një shikim, një buzëqeshje, një tingull ose një dorë e zgjatur mund të jetë pjesë e komunikimit.

Nga lindja deri në moshën 2 vjeç, një nga gjërat më të dobishme që mund të bëni është të jeni prezent, të flisni, të dëgjoni dhe t’i përgjigjeni përpjekjeve të fëmijës për të komunikuar.

Nuk keni nevojë për ushtrime të komplikuara.

Flisni gjatë rutinës.

Lexoni.

Këndoni.

Emërtoni gjërat.

Prisni përgjigjen.

Dhe mbi të gjitha, bëjeni komunikimin një ndërveprim mes jush dhe fëmijës, jo vetëm një rrjedhë fjalësh nga i rrituri.

Po kërkoni një dado për fëmijën tuaj?

Eksploroni profilet në NanoCare dhe diskutoni me kandidaten për eksperiencën, rutinën dhe mënyrën se si komunikon dhe angazhohet me fëmijët e vegjël.