Tantrumet te fëmijët 1–3 vjeç: pse ndodhin dhe si të reagoni?

Tantrumet janë një nga pjesët më sfiduese të prindërimit gjatë viteve të para.

Një moment fëmija mund të jetë duke luajtur normalisht.

Pak sekonda më vonë mund të:

• qajë;

• bërtasë;

• shtrihet në dysheme;

• godasë me këmbë;

• hedhë lodra;

• refuzojë gjithçka.

Për prindin, kjo mund të duket sikur situata doli krejtësisht jashtë kontrollit.

Por tantrumet nuk janë domosdoshmërisht shenjë se fëmija është “i llastuar” ose “i keq”.

Shpesh ato lidhen me faktin që fëmija ka emocione të forta, por ende nuk ka aftësitë e nevojshme për t’i shprehur dhe menaxhuar ato me fjalë.

Çfarë është një tantrum?

Tantrumi është një shpërthim emocional.

Mund të përfshijë:

• të qara;

• bërtitje;

• rrëzim në tokë;

• goditje;

• shtyrje;

• hedhje objektesh;

• refuzim.

Shpesh ndodh kur fëmija:

• nuk merr atë që dëshiron;

• është i lodhur;

• është i uritur;

• është i mbingarkuar;

• nuk arrin të shprehë çfarë dëshiron;

• përballet me një kufi.

Pse janë kaq të zakonshme nga 1 deri në 3 vjeç?

Në këtë moshë, fëmija dëshiron gjithnjë e më shumë pavarësi.

Mund të dëshirojë:

“Unë vetë.”

“Jo.”

“Dua këtë.”

Por aftësia për të komunikuar ende është e kufizuar.

Gjithashtu, pjesët e trurit që ndihmojnë në vetërregullim janë ende duke u zhvilluar.

Pra kemi një kombinim:

• shumë dëshira;

• emocione të forta;

• pak fjalë;

• pak vetëkontroll.

Kjo është një nga arsyet pse tantrumet janë kaq të zakonshme në këtë periudhë.

1. Qëndroni sa më të qetë

Kjo është ndoshta gjëja më e rëndësishme.

Kur fëmija është shumë i zemëruar ose i mërzitur, ai nuk ka nevojë për një të rritur që bëhet edhe më i tensionuar.

Nëse ju bërtisni:

“NDALO MENJËHERË!”

situata mund të përshkallëzohet.

Provoni të flisni më ngadalë.

Përdorni pak fjalë.

Qëndroni fizikisht pranë, por jo kërcënues.

2. Siguria vjen e para

Nëse fëmija po:

• godet kokën;

• përpiqet të vrapojë në rrugë;

• hedh objekte të forta;

• godet dikë;

ndërhyni për siguri.

Mund të largoni objektet e rrezikshme.

Mund ta zhvendosni në një vend më të sigurt.

Qëllimi nuk është ta ndëshkoni, por të parandaloni lëndimin.

3. Mos u përpiqni të arsyetoni gjatë kulmit të tantrumit

Kur fëmija është në kulmin e shpërthimit emocional, një shpjegim i gjatë zakonisht nuk ndihmon.

Për shembull:

“Po të shpjegoj pse nuk mund ta marrësh këtë lodër sepse…”

mund të jetë shumë informacion në atë moment.

Përdorni fjali të shkurtra:

“E di që je i mërzitur.”

“Nuk mund ta marrim këtë.”

“Jam këtu.”

Shpjegimet mund të vijnë më vonë.

4. Emërtoni emocionin

Kjo mund të jetë shumë e dobishme.

Mund të thoni:

“Je i zemëruar.”

“Je i mërzitur sepse duhet të largohemi.”

“E di që doje edhe një biskotë.”

Kjo nuk do ta ndalojë domosdoshmërisht tantrumin.

Por me kalimin e kohës e ndihmon fëmijën të lidhë ndjenjat me fjalët.

5. Pranoni emocionin, por mbani kufirin

Kjo është një pikë shumë e rëndësishme.

Mund ta pranoni emocionin pa ndryshuar vendimin.

Për shembull:

“E di që je i mërzitur sepse do telefonin. Telefoni nuk është për lojë tani.”

Pra:

emocioni është në rregull; jo çdo sjellje ose kërkesë është e pranueshme.

6. Mos ndryshoni vendimin vetëm për ta ndalur të qarën

Nëse çdo herë që fëmija bërtet mjaftueshëm gjatë merr atë që dëshiron, ai mund të mësojë se kjo sjellje funksionon.

Për shembull:

Ju thoni:

“Nuk ka më ëmbëlsira.”

Fëmija fillon tantrumin.

Pas pesë minutash ju thoni:

“Mirë, vetëm një.”

Fëmija mund të mësojë se protesta e fortë e ndryshon kufirin.

Kjo nuk do të thotë të jeni rigidë për çdo gjë.

Por për kufijtë e rëndësishëm, konsistenca ndihmon.

7. Jepini pak hapësirë kur është e sigurt

Jo çdo fëmijë dëshiron të mbahet në krah gjatë tantrumit.

Disa mund të bëhen edhe më të irrituar.

Mund të qëndroni afër dhe të thoni:

“Jam këtu kur të jesh gati.”

Kjo e lejon të përjetojë emocionin pa u ndjerë i braktisur.

8. Mos e turpëroni

Shmangni:

“Shiko si po sillesh.”

“Turp.”

“Vetëm bebet qajnë kështu.”

Tantrumi nuk është moment i mirë për turpërim.

Qëllimi afatgjatë është që fëmija të mësojë të menaxhojë emocionet, jo t’i fshehë nga frika e reagimit të prindit.

9. Mos e etiketoni fëmijën

Ka dallim mes:

“Kjo sjellje nuk është në rregull.”

dhe:

“Ti je fëmijë i keq.”

Fokusohuni te sjellja.

Jo te identiteti i fëmijës.

10. Prisni derisa të qetësohet

Një tantrum ka zakonisht një fillim, kulm dhe rënie.

Kur fëmija fillon të qetësohet, ju mund ta ndihmoni të rikthehet.

Mund të ofroni:

• përqafim;

• ujë;

• një aktivitet të qetë;

• kontakt.

Mos e detyroni të flasë menjëherë.

11. Flisni pas tantrumit

Pasi të jetë qetësuar, mund të bëni një bisedë shumë të shkurtër.

Për shembull:

“U mërzite shumë sepse nuk mund ta merrnim lodrën.”

“Herën tjetër mund të thuash: jam i mërzitur.”

Mos e ktheni në ligjëratë të gjatë.

Dy ose tri fjali janë mjaft.

12. Lodhja është një shkaktar i madh

Shumë tantrume ndodhin kur fëmija është tepër i lodhur.

Mund të shihni më shumë shpërthime:

• para gjumit;

• pas një dite të gjatë;

• pas aktivitetit të madh;

• kur rutina ndryshon.

Nëse vini re një model, rutina e gjumit mund të ndihmojë.

13. Edhe uria ndikon

Një fëmijë i uritur mund të bëhet shumë më i irrituar.

Nëse po dilni për disa orë, mund të jetë e dobishme të keni me vete një ushqim të përshtatshëm për moshën.

Sidomos nëse vakti i ardhshëm është larg.

14. Paralajmëroni para tranzicioneve

Shumë tantrume ndodhin kur fëmijës i ndërpritet papritur diçka që po e shijon.

Për shembull:

“Duhet të ikim tani.”

Në vend të kësaj, mund të përdorni paralajmërime:

“Edhe 5 minuta dhe do të ikim.”

“Edhe një herë në rrëshqitëse dhe pastaj shkojmë.”

Fëmijët e vegjël nuk e kuptojnë gjithmonë mirë kohën, por paralajmërimi mund ta bëjë tranzicionin më të butë.

15. Jepni zgjedhje të vogla

Fëmijët e kësaj moshe duan pavarësi.

Mund të shmangni disa konflikte duke dhënë zgjedhje të kontrolluara.

Për shembull:

“Do bluzën blu apo të bardhën?”

“Do ecësh vetë apo të të mbaj?”

“Do lajmë dhëmbët para apo pas librit?”

Të dyja zgjedhjet duhet të jenë të pranueshme për ju.

16. Mos jepni shumë zgjedhje

Shumë opsione mund ta mbingarkojnë fëmijën.

Në vend të:

“Çfarë do të veshësh?”

provoni:

“Këtë apo këtë?”

Dy opsione janë zakonisht më të menaxhueshme.

17. Krijoni rutina të parashikueshme

Rutina mund të zvogëlojë shumë konfliktet.

Nëse fëmija e di që çdo mbrëmje:

• ha;

• lahet;

• vesh pizhamet;

• lexon libër;

• fle;

ka më pak surpriza.

Sa më e parashikueshme të jetë dita, aq më pak raste ka ku duhet të luftojë për ta kuptuar çfarë po ndodh.

18. Vëreni çfarë ndodh para tantrumit

Nëse tantrumet ndodhin shpesh, shikoni modelin.

Pyesni:

• Çfarë ndodhi pak para?

• Ishte i lodhur?

• Ishte i uritur?

• I thashë “jo”?

• Po largohej nga një aktivitet?

• Ishte ambient shumë i zhurmshëm?

Kjo mund t’ju ndihmojë të parandaloni disa situata.

19. Mos shmangni çdo “jo”

Qëllimi nuk është të eliminoni çdo tantrum.

Kjo do të kërkonte që fëmija të marrë gjithmonë atë që dëshiron.

Kufijtë janë pjesë normale e zhvillimit.

Fëmija mund të mërzitet nga një kufi dhe ju prapë mund ta mbani atë.

20. Përdorni fjali të thjeshta

Gjatë konfliktit, fjalitë e gjata mund të jenë të vështira për t’u përpunuar.

Në vend të:

“Duhet të largohesh nga këtu sepse tani është koha për të shkuar në shtëpi dhe ne kemi edhe shumë gjëra për të bërë…”

mund të thoni:

“Koha për të shkuar.”

“E di që je i mërzitur.”

“Do të kthehemi përsëri.”

21. A duhet ta injoroni tantrumin?

Nuk ka një përgjigje të vetme për çdo situatë.

Nëse fëmija është i sigurt dhe vetëm po proteston, mund të mos i jepni shumë vëmendje sjelljes.

Por kjo nuk do të thotë ta braktisni emocionalisht.

Mund të qëndroni afër dhe të ruani qetësinë.

Nëse ka rrezik për lëndim, ndërhyni.

22. Çfarë nëse godet?

Mund të thoni qartë:

“Nuk të lejoj të godasësh.”

Nëse është e nevojshme, largoni dorën ose objektin dhe krijoni distancë.

Pastaj, pasi të qetësohet, mund të tregoni alternativa:

“Kur je i zemëruar, mund të thuash ‘jam i zemëruar’.”

23. Çfarë nëse kafshon?

Kafshimi mund të ndodhë te disa fëmijë të vegjël, sidomos kur janë të mbingarkuar ose nuk dinë të shprehen.

Reagoni qartë:

“Nuk kafshojmë. Kafshimi dhemb.”

Largoni fëmijën nga situata dhe kujdesuni për personin e lënduar.

Mos e ktheni reagimin në një dramë shumë të madhe, por mbani kufirin qartë.

24. Tantrumi në supermarket

Shumë prindër e përjetojnë këtë.

Fëmija sheh diçka.

E kërkon.

Ju thoni jo.

Fillon tantrumi.

Në këtë moment mund të ndjeni edhe presionin e njerëzve përreth.

Fokusohuni te fëmija, jo te shikimet e të tjerëve.

Qëndroni të qetë.

Nëse situata bëhet shumë e vështirë, mund të dilni për pak nga ambienti.

Nuk ka nevojë ta fitoni “betejën” para publikut.

25. Tantrumi kur duhet të largohet nga parku

Kjo është shumë e zakonshme.

Mund të ndihmojë:

• paralajmërim 5 minuta para;

• edhe një aktivitet të fundit;

• një ritual largimi.

Për shembull:

“Edhe një rrëshqitje dhe pastaj i themi parku mirupafshim.”

Kjo e bën mbylljen e aktivitetit më të parashikueshme.

26. Tantrumi para gjumit

Nëse ndodh shpesh para gjumit, shikoni nëse rutina është:

• shumë e vonshme;

• shumë e gjatë;

• shumë aktive.

Fëmija mund të jetë tepër i lodhur.

Një rutinë më e qetë dhe më e hershme mund të ndihmojë.

27. Kur prindi duhet të thotë “jo”

Kufiri duhet të jetë:

• i qartë;

• i shkurtër;

• i qëndrueshëm.

Për shembull:

“Nuk mund të luash me prizën.”

Nuk është e nevojshme të negocioni për një kufi sigurie.

28. Mos përdorni kërcënime që nuk do t’i zbatoni

Për shembull:

“Nëse nuk ndalon, nuk do dalësh kurrë më jashtë.”

Kjo zakonisht nuk është reale.

Përdorni pasoja të thjeshta dhe të lidhura me situatën.

29. Lavdëroni sjelljen pozitive

Mos prisni vetëm gabimet.

Kur fëmija bën diçka mirë, vëreni.

“E pritëm radhën shumë bukur.”

“Më pëlqeu si i vendose lodrat.”

“U mërzite, por më tregove me fjalë.”

Kjo e ndihmon të kuptojë cilat sjellje funksionojnë.

30. Mësoni fjalët e emocioneve kur është i qetë

Mos prisni tantrumin për të folur për emocionet.

Gjatë ditës mund të përdorni:

• i lumtur;

• i mërzitur;

• i zemëruar;

• i frikësuar;

• i lodhur.

Mund t’i përdorni gjatë librave ose lojës.

“Arushi duket i mërzitur.”

Kështu fëmija ndërton gradualisht fjalorin emocional.

31. Prindi gjithashtu ka nevojë për pushim

Menaxhimi i tantrumeve mund të jetë shumë lodhës.

Nëse ndjeni se po humbni durimin, përpiquni të merrni një moment kur fëmija është në siguri.

Nëse keni mundësi, ndani përgjegjësinë me:

• partnerin;

• familjarin;

• kujdestarin.

Një prind i rraskapitur e ka shumë më të vështirë të reagojë me qetësi.

Çfarë duhet të bëjë dadoja gjatë një tantrumi?

Nëse fëmija kalon kohë me një dado, është mirë që prindi dhe dadoja të kenë një qasje të ngjashme.

Diskutoni:

• cilat janë kufijtë;

• si reagoni kur godet;

• si e qetësoni;

• çfarë nuk lejohet;

• cilat fjali përdorni.

Nëse prindi thotë gjithmonë jo për një gjë, ndërsa dadoja e lejon, fëmija mund ta ketë më të vështirë ta kuptojë kufirin.

Mos prisni që dadoja “ta ndalojë të qarën”

Dadoja nuk duhet të vlerësohet vetëm sipas faktit nëse fëmija qan apo jo.

Një fëmijë mund të ketë tantrum edhe me prindin.

Më e rëndësishme është si reagon kujdestari:

• a qëndron i qetë;

• a ruan sigurinë;

• a respekton kufijtë;

• a komunikon me prindin.

Pyetje që mund t’ia bëni një dadoje

Kur po zgjidhni një dado, mund ta pyesni:

• Si reagoni kur një fëmijë ka tantrum?

• Çfarë bëni kur godet?

• Si i vendosni kufijtë?

• Si veproni kur refuzon të largohet nga parku?

• Kur do ta kontaktonit prindin?

Përgjigjet mund t’ju tregojnë shumë për qasjen e saj.

Kur duhet të kërkoni këshillë profesionale?

Tantrumet janë të zakonshme te fëmijët e vegjël.

Megjithatë, diskutoni me pediatrin ose një profesionist të zhvillimit nëse:

• tantrumet janë jashtëzakonisht të shpeshta ose të gjata;

• fëmija dëmton veten rregullisht;

• lëndon të tjerët në mënyrë serioze;

• ka regres të dukshëm;

• ka vështirësi të tjera të rëndësishme me komunikimin ose zhvillimin;

• sjellja ju shqetëson seriozisht.

Çdo fëmijë duhet vlerësuar në kontekstin e tij.

10 gjëra për t’i mbajtur mend gjatë një tantrumi

1. Qëndroni sa më të qetë.

2. Kontrolloni sigurinë.

3. Përdorni pak fjalë.

4. Emërtoni emocionin.

5. Mos e turpëroni.

6. Mos ndryshoni kufirin vetëm për ta ndalur të qarën.

7. Jepini kohë.

8. Flisni pasi të qetësohet.

9. Shikoni çfarë e shkaktoi.

10. Mendoni për parandalimin herën tjetër.

Si mund t’ju ndihmojë NanoCare?

Kur kërkoni një dado për një fëmijë 1–3 vjeç, eksperienca me emocionet dhe sjelljen është po aq e rëndësishme sa ushqimi ose rutina e gjumit.

Përmes NanoCare mund të eksploroni profile të personave që ofrojnë kujdes për fëmijë dhe të diskutoni me ta rreth:

• eksperiencës;

• mënyrës së komunikimit;

• vendosjes së kufijve;

• tantrumeve;

• rutinës;

• sjelljes në situata të vështira.

Qasja e prindit dhe e dados nuk duhet të jetë identike në çdo detaj, por është mirë që kufijtë dhe parimet kryesore të jenë të qarta.

Përfundim

Tantrumet mund të jenë të lodhshme, të zhurmshme dhe ndonjëherë edhe të turpshme për prindin kur ndodhin në publik.

Por ato janë shpesh pjesë e zhvillimit të fëmijës së vogël.

Fëmija po mëson:

• të komunikojë;

• të presë;

• të përballojë zhgënjimin;

• të kuptojë kufijtë;

• të menaxhojë emocione shumë të mëdha.

Këto aftësi nuk mësohen brenda një nate.

Prindi mund ta ndihmojë duke qenë i qetë, i qëndrueshëm dhe i qartë.

Pranoni emocionin.

Mbani kufirin.

Ruani sigurinë.

Dhe pasi stuhia të kalojë, rikthehuni te lidhja dhe komunikimi.

Me kalimin e kohës dhe zhvillimin e gjuhës dhe vetërregullimit, shumica e fëmijëve fillojnë t’i menaxhojnë emocionet në mënyra të reja.

Po kërkoni një dado për fëmijën tuaj?

Eksploroni profilet në NanoCare dhe gjeni persona që mund të përshtaten me moshën, rutinën dhe mënyrën e kujdesit që kërkon familja juaj.